سهراب ( مترجم : حسين قره چانلو )
9
عجائب الأقاليم السبعة إلى نهاية العمارة ( فارسى )
اهميت اساسى كتاب سهراب ، در فراوانى مطالب منقول از منابع عربى است ؛ گويا وى مىخواسته بر مطالب خوارزمى كه يك قرن پيش فراهم آمده ، مايههاى تازهاى بيفزايد و تأليف خود را با تقاضاى معاصران خود هماهنگتر كند . اين نكته بخصوص دربارهء قسمت كوهها و رودخانهها صادقتر است . وصف مؤلف از شبكهء كانالهاى بغداد ، چنان رساست كه در دههء هفتم قرن گذشته توجه گاى لستربخ را جلب كرد و در وصف سرزمين « سواد » مطالب اساسى از آن برداشت كرد . وصف سهراب از دلتاى نيل چنان است كه گوست ( gost ) خاور شناس مىگويد : سهراب ، مصر را از نزديك مىشناخته و از مردم آنجا بوده است . ولى چنان كه مژيك توضيح داده ، اين پندار نتيجهء غفلت از منبع اساسى سهراب ، يعنى صورة الارض خوارزمى بوده است . در پايان اين نكته خالى از لطف نيست كه زبان سهراب عربىتر است و سبك وى در سطح نثر علمى متداول است ؛ اما سبك خوارزمى از لحاظ زبان پيچيده است و اين نشان مىدهد كه در دوران خوارزمى هنوز سبك نثر رسايل علمى كامل نبوده است . نسخهاى از كتاب عجايب الاقاليم السبعه . . . در موزهء بريتانيا موجود است كه تاريخ سال 709 / 1309 را بر خود دارد . حسين قره چانلو تهران ، زمستان 1373 شمسى